حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

151

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

وادى عتيق « 1 » كويند ، نزديك دروازهء اصفهان ، بالاى قبّهء علىّ بن عيسى طلحى « 2 » ، و به زبان فارسى آن را رود گلفشان خوانده‌اند ، و اليوم مواضع روان‌شدن آن آب ، و آثار خرق و

--> در شمال شرقى مىرفته است ، ليكن طى ساليان متمادى و بتدريج بر اثر بالا آمدن رسوبات و گل و لاى فرو نشسته بر ته رودخانه ، آب رودخانه به زير افتاد ، و از مسير طبيعى كهن قديم خود منحرف گرديد ، و در سمت غربى شهر ( مسير كنونى ) جريان يافت ، و تاكنون تغيير نيافته است . ( 1 ) . دشت كهن . ( 2 ) . على بن عيسى طلحى اشعرى قمّى ، از صاحب منصبان و فرماندهان سپاه عباسى در دوره خلافت مأمون ، وى به روايت تاريخ قم نخست در سال 210 هجرى به سركردگى سپاهى براى سركوبى شورش مردمان قم به محاصره قم پرداخت ، آنگاه بار ديگر در سال 212 هجرى از سوى وليعهد مأمون معتصم عباسى ، در أيّام خلافت مأمون به ولايت قم منصوب شد ، و در دوره ولايت او بار ديگر زمينهاى قم را مساحت كردند ، و مالياتى بيش از آن كه پيشتر مىپرداختند از مردم مطالبه نمود ، و به گفته تاريخ قم در باب ( مساحتهاى قم ) : ( پس أهل قم بسبب عمل و فعل و دفع او ، أمر او را نافرمانى ميكردند ، تا او را معزول كردند ) . نجاشى در رجال النجاشى درباره على بن عيسى و فرزندش مىگويد : ( محمد بن على بن عيسى القمّى : كان وجها بقم ، اميرا عليها من قبل السلطان ، و كذلك كان أبوه يعرف بالطّلحى ، له مسائل لابى محمد العسكرى عليه السلام . . . ) ، از گفته نجاشى آشكار است كه پدر و پسر هر دو والى قم بوده‌اند . بعدها و پس از فوت على بن عيسى طلحى در بقعه‌اى در مشرق شهر قم كه پيشتر بنام دروازه اصفهان مشهور بود ، و امروزه به نام دروازه كاشان ( در نزديكى بقعه منسوب به على بن جعفر عريضى ) ناميده مىشود مدفون گرديد ، و بر بقعه او قبّه‌اى ( - گنبد ) قرار داشت كه به قبه على بن عيسى شهرت يافته بود ، امروزه اثرى از اين قبه نمىباشد ، گر چه دكتر مدرسى احتمال مىدهد كه بقعه منسوب به على بن جعفر عريضى بايد در شمال شهر قم در نزديكى نهر سعد بوده باشد ، و اين بقعه از آن على بن عيسى طلحى ، وى در « تربت پاكان : ج 2 / 43 » مىگويد : ( در كتاب قم از قبه « على بن عيسى طلحى » نزديك دروازه اصفهان ، كه رودخانه قم در « ايام القديم » از بالاى آن جريان داشته است ياد مىشود . گذشت كه دروازه اصفهان همين دروازه كاشان و مسير پيشين رودخانه همان مجراى صفى آباد بوده ، بنابراين آن قبه در پيرامون همين جا قرار داشته است ) .